| Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański urodził się w piątek
15 stycznia 1869 roku jako dziecko Franciszka Wyspiańskiego
i Marii z Rogowskich w Krakowie. Uczył się w Gimnazjum Św.
Anny, gdzie zaprzyjaźnił się z Józefem Mehofferem, Lucjanem
Rydlem, Stanisławem Estreicherem. W 1887 roku rozpoczął studia
malarskie w Szkole Sztuk Pięknych, której dyrektorem był wówczas
Jan Matejko. Dowodem jego sympatii do ucznia było powierzenie
wyróżniającemu się studentowi współudziału w wykonaniu polichromii
odnawianego kościoła Mariackiego. Wyspiański równolegle uczęszczał
na Uniwersytet Jagielloński, gdzie słuchał wykładów z historii
sztuki i literatury. W roku 1890 udał się w podróż zagraniczną
przez Włochy i Szwajcarię do Francji, następnie do Niemiec
i Pragi. W latach 1891-1894 trzykrotnie przebywał w Paryżu,
gdzie uczęszczał do Academie Colarossi. Do Krakowa powrócił
w 1895 roku. Zaprojektował i częściowo wykonał polichromię
w restaurowanym kościele Franciszkanów. Nawiązał współpracę
z Teatrem Miejskim i w roku 1897 rozpoczął działania w krakowskim
"Życiu" jako ilustrator. W 1902 roku został docentem
Akademii Sztuk Pięknych, 3 lata później radnym miasta Krakowa.
Projektował wnętrza i meble. W 1905 roku stawiając swoją kandydaturę
na stanowisko dyrektora krakowskiego Teatru Miejskiego planował
odnowienie i wzbogacenie wielkiego repertuaru teatralnego,
niestety jego pomysły nie zostały zrealizowane, ponieważ dyrektorem
został Ludwik Solski. Od wielu lat ciężko chory Wyspiański
podupadał na zdrowiu, wreszcie unieruchomiony w podkrakowskich
Węgrzcach kończył rozpoczęte dzieła, częściowo już tylko dyktując.
Zmarł 28 listopada 1907 roku w Krakowie. Jego pogrzeb stanowił
manifestację narodową, a ciało pochowane zostało w grobach
zasłużonych na Skałce.
Dorobek artystyczny Wyspiańskiego jest bardzo szeroki
i obejmuje dzieła różnego typu: malarstwo (rysunki, szkicowniki,
obrazy olejne, pastele) przedstawiające widoki Krakowa,
portrety i autoportrety, rośliny, projekty witraży i malowideł,
ilustracje; grafika; projekty mebli i wnętrz; architektoniczny
projekt zabudowy Wawelu; dramaty, wiersze i inne. Pierwsze
znane dzieła Wyspiańskiego to rysunki - autoportret z 1890
roku, szkice z podróży po Polsce i Europie. Później rysował
rośliny, tworząc zielnik. W jego twórczości plastycznej
dominowały jednak obrazy wykonywane pastelami. Pierwsze
z nich tworzył w latach 1890-94, a wykorzystywał głównie
do ukazywania postaci ludzkich - rodziny, przyjaciół, artystów.
Część jego dorobku zajmują różnorodne projekty - głównie
witraży, polichromii i wnętrz. Wraz z Józefem Mehofferem
zaprojektował 36 kwater witraży do kościoła mariackiego
w Krakowie w ramach pomocy Matejce przy konserwacji kościoła,
w której brali udział od 1889 roku. Podczas pobytu w Paryżu
obaj wykonali po dwa kartony na konkurs na projekt dekoracji
sali Rudolfinum w Pradze oraz projekty kurtyny do wznoszonego
wówczas teatru Słowackiego w Krakowie. Już samodzielnie
zaprojektował witraże i polichromie do krakowskiego kościoła
franciszkanów (ze słynnym witrażem Boga Ojca "Stań
się"), witraże do katedry wawelskiej ze św. Stanisławem,
Kazimierzem Wielkim i Henrykiem Pobożnym (zrealizowane dopiero
w latach 2005-2007 w Pawilonie Wyspiański 2000), wystrój
sali wystawowej Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1904),
dekorację klatki schodowej i sali w Domu Towarzystwa Lekarskiego.
W 1905 roku razem z Władysławem Ekielskim zaprojektował
przebudowę wzgórza wawelskiego (tzw. "Akropolis").
Dramaty Wyspiańskiego:
Meleager, Protesilas i Laodamia, Warszawianka, Klątwa, Wesele,
Wyzwolenie, Legion, Bolesław Śmiały, Achilleis. Sceny dramatyczne,
Noc Listopadowa, Skałka, Zygmunt August, Akropolis, Powrót
Odysa
|
